تبلیغات
قرآن و عترت
تصویر منتخب
صفحات ویژه قرآن و عترت
سامانه پیامک قرآن و عترت
امکانات معنوی
لوگوی دوستان
تدبر سوره زلزله


 تدبر سوره زلزله

توجه دادن به مشاهده کوچک ‌ترین اعمال در قیامت 


شناسه سوره
سوره زلزال نود و نهمین سوره قرآن کریم است و به ترتیب، بعد و قبل از سوره های بینه و عادیات قرار دارد. نام دیگر این سوره، «زلزله» است. 
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالهَا (1) وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا (2) وَ قَالَ الْانسَانُ مَا لهَا (3) یَوْمَئذٍ تحُدِّثُ أَخْبَارَهَا (4) بِأَنَّ رَبَّکَ أَوْحَى لَهَا (5) یَوْمَئذٍ یَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِّیُرَوْاْ أَعْمَلَهُمْ (6) فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ (7) وَ مَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ (8)

ساختار سوره
سوره زلزال متشکل از هشت آیه در یک سیاق است که در دو دسته جای می گیرند: 
دسته اول. آیات یک تا شش: آیه اول ظرف است و آیات دوم و سوم به آن عطف شده است. آیه چهارم مظروف است و آیه پنجم با توجه به جار و مجرور آغاز آن: «بأنَّ » که متعلَّقش «تُحَدِّثُ» در آیه چهارم است، تعلیل آن به شمار می رود. آیه ششم نیز مظروف دیگری است که مربوط به برپایی قیامت است. ضمیر "ها" در پایان هر شش آیه مرجعش «ألارضُ » است. 
دسته دوم. آیات هفت و هشت اند که اسلوب هر دو شرط و جزاست: حرف "ف" در آغاز آیه هفتم: «فمَن یَعمَلْ» موجب ارتباط با دسته قبلی است و آیه هشتم عطف به آیه هفتم. 

جهت سوره
غفلت، بیماری همیشگی بشر بوده است و انسان ها به راحتی از کنار خیرات و شرور کوچک، عبور می کنند و آن را به حساب نمی آورند. اگر گناه یا اشتباه کوچکی از آنان سر زند، آن را جدی نمی گیرند و یا اگر امکان خیری کوچک برایشان پیش آید، نسبت به آن بی توجهی می کنند (7 و 8). این در حالی است که خداوند، قادری که همه موجودات ریز و درشت را آفریده است، به اقتضای حکمت و عدالتش تمام اعمال خیر و شرّ انسان ها را، هر چند کوچک، ثبت و ضبط می کند تا در روز پسین همه را به انسان نشان داده، او را مورد محاسبه قرار دهد (6)، چه او تنها عادلی است که همتا ندارد و ذرّه ای خوبی یا بدی را چنان دقیق محاسبه می کند که گویی «مو را از ماست می کشد». این حقیقتی است که برخی از آن غافل اند و گمان نمی کنند که حتی کوچک ترین کارهایشان در آخرت به آن ها نشان داده می شود و در سرنوشت نهایی شان تأثیرگذار است. در چنین فضایی سوره زلزال نازل گشت.
ساختار این سوره ظرف و مظروف است، بدین صورت که در سه آیه آغازین به اتفاقاتی اشاره شده که در پایان جهان روی می دهد؛ مانند زلزله شدید و خارج ساختن سنگینی های زمین و حیرت انسان نسبت به آنچه رخ می دهد (1 تا 3). سپس با دو بار تعبیر «یومَئِذٍ» در آغاز آیات چهار و شش، مظروفْ بیان شده که نسبت به ظرف، اصل سخن محسوب می شود.
از آنجا که خبر از شهادت زمین و علت تکان و زلزله آن، که قبول فرمان خداوند است (4 و 5) مقدمه برانگیخته شدن انسان ها برای مشاهده اعمال در قیامت است (6) جهت سوره را باید در آیه ششم جستجو کرد؛ اما از طرف دیگر چون آیه هفتم و هشتم، نحوه مشاهده اعمال را تبیین می کنند، اصل تأثیرگذاری هدایتی در این دو آیه است که هر کس هم وزن ذره ای کار خیر یا شر در دنیا انجام داده باشد آن را می بیند، بنابراین جهت سوره عبارت است از: «توجه دادن به مشاهده کوچک ترین اعمال در قیامت».
متن سوره
به نام خداوند گسترده مهر مهربان
«إذا زُلزِلَتِ الأرضُ زِلزالَها» 
سوره با زلزله آغاز می شود زلزله ای که هر وجدان خفته ای را بیدار می کند زلزله ای فراگیر و ادامه دار وصف برخی وقایع که در پایان جهان رخ خواهد داد، آغاز گشته تا حُسن مطلعی باشد برای حقیقتی که درپی بیان آن است: آن هنگام که زمین به سختی بلرزد چه زلزله ای ؟ گویا تا قبل از این زلزله هیچ زلزله ای نیامده است 
-در باره این سوره دو نظر وجود دارد که 1- اذا زلزلت ... مربوط به پایان دنیاست و صور اول و 2- مربوط به ابتدای قیامت است و صور دوم و ظاهرا مورد دوم ملاک است زیرا یومئذ ها به قیامت برمی گردد 
نظر آیت الله مکارم شیرازی : تفسیر نمونه، ج 27، ص: 224
ظاهر این است که اذا زلزلت ... همان نفخه اولى است که نفخه پایان جهان است، زیرا زلزله عظیم در پایان جهان رخ مى دهد.
این احتمال نیز داده شده است که منظور نفخه رستاخیز و زنده شدن مردگان، و بیرون ریختن آنها از درون زمین مى باشد، زیرا آیات بعد نیز همه مربوط به نفخه دوم است.
ولى از آنجا که در آیات قرآن کرارا حوادث این دو نفخه با هم ذکر شده، تفسیر اول با توجه به بیان زلزله وحشتناک پایان جهان مناسبتر به نظر مى رسد، و در این صورت منظور از" اثقال" زمین معادن و گنجها و مواد مذاب درون آن است.
« و أخرَجَتِ الأرضُ أثقالَها» .
و سنگینی هایش را ، بر اثر این زلزله خارج سازد: 
آن سنگینی چیست ؟ همه چیز :شامل مواد مذاب و بدن انسانها و انرژی ها و ... پناه بر خدا مثل مشکی که تلم می زنند و کره ها از سر ان بیرون می زند 
« وَ قَالَ الْانسَانُ مَا لهَا»
در چنین شرایطی انسان با وحشت می پرسد که زمین را چه شده است: چرا زمین بی تابی می کند 

«یَومَئِذٍ تُحَدِّثُ أخبارَها بِأنَّ رَبَّکَ أوحَى لَها ».
پس از این مقدمه اعلام می شود که زمین در پاسخ انسان شگفت زده، خبرهایش را بازگو می کند: گویا آنروز زمین بغضش می ترکد و همه چیز را بازگو می کند که پروردگار تو ای انسان بدین امر فرمانش داده 
وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَیْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذی أَنْطَقَ کُلَّ شَیْ ءٍ وَ هُوَ خَلَقَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (21) فصلت 
وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فی عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ کِتاباً یَلْقاهُ مَنْشُوراً (13) اسرا

همه را گفت : کتک زدن ها – غیبت ها – دروغ ها – ظلم ها – نگاههای حرام - 
در حدیثى از پیغمبر اکرم ص مى خوانیم که فرمود،" ا تدرون ما اخبارها"؟:" آیا مى دانید منظور از اخبار زمین در اینجا چیست"؟
قالوا: اللَّه و رسوله اعلم:" گفتند: خدا و پیغمبرش آگاهتر است" فرمود:
اخبارها ان تشهد على کل عبد و امة بما عملوا على ظهرها، تقول عمل کذا و کذا، یوم کذا، فهذا اخبارها:
« یَومَئِذٍ یَصدُرُ النّاسُ أشتاتًا لِّیُرَوْا أعمالَهُم ».
یصدر : یصدر" از ماده" صدر" (بر وزن صبر) به معنى خارج شدن شتران از آبگاه است که به صورت انبوه و هیجان زده بیرون مى آیند یعنی همه مردم دوباره زنده می شوند تا اعمالشان به آن ها نشان داده شود : همه را می برند و نشان می دهند چه بخواهد چه نخواهد دیگر مثل این دنیا فضایی برای انکار نیست 
-داستان پیامبر که فرمودند بروید هیزم جمع کنید گفتند در این بیابان که چیزی نیست ولی رفتند و ذره ذره هیزم بسیاری جمع شد گناهان هم اینچنین جمع می شوند اول فکر نمی کنیم ولی بعد شوکه می شویم 
-اصرار خدا بر حضور همه مردم برای حسابرسی 
« فمَن یَعمَلْ مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیرًا یَرَهُ» دو آیه انتهایی از فضای آخرت و قیامت فاصله گرفته، به فضای دنیا باز می گردد و همه را به امر مهمی پند می دهد و آن، این است که هر کس در دنیا ذره ای کار خیر انجام دهد، در آخرت همان عمل را خواهد دید
-یک نگاه محبت آمیز به والدین 
-یک کمک ناچیز به نیازمند 
-دنبال کارهای بزرگ نباشیم که سالیانه باشد 
-کار کم اگر برای خدا باشد کم نیست 
«و مَن یَعمَلْ مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ» . 
و هر کس مرتکب ذره ای شرّ و بدی شود آن را در آخرت خواهد دید زمان حال و استمرار در فعل « یَعمَلْ » نشان می دهد که این بیان، نصیحتی است برای رسیدن به سعادت در دنیا و تأکید می کند که وادی آخرت به هیچ عنوان جای عمل کردن نیست.
ذره ای کار بد : 
-یعنی با یک نگاه کسی را ناراحت کردم 
-به یک توبیخ ما یک بچه از مسجد رانده شد 
-بایک خبر ما یک زن و شوهر از هم ناراحت شدند
-میگه ما که چیزی نگفتیم فقط گفتیم چه عرض کنیم همین جمله خراب کرد طرف را به زنش به شک انداخت 
-یک ابرو کج کردن – یک نفس عمیق کشیدن 
-داستان علی ابن یقتین که به خاطر یک بی توجهی به یک شیعه از دیدار امام کاظم محروم شد 
-یا بُنَیَّ إِنَّها إِنْ تَکُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَکُنْ فِی صَخْرَةٍ أَوْ فِی السَّماواتِ أَوْ فِی الْأَرْضِ یَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِیفٌ خَبِیرٌ:" 16 لقمان
- داستان از تفسیر نمونه، ج 27، ص: 232
از" عبد اللَّه بن مسعود" نقل شده است که محکمترین آیات قرآن مجید همین آیات" فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ" مى باشد و از آن تعبیر به" جامعه" مى کرد و به راستى ایمان عمیق به محتواى آن کافى است که انسان را در مسیر حق وادارد، و از هر گونه شر و فساد بازدارد، لذا در حدیثى آمده است که مردى خدمت پیغمبر اکرم ص آمد عرض کرد: علمنى مما علمک اللَّه:" از آنچه خداوند به تو تعلیم داده به من بیاموز".
پیغمبر اکرم ص او را به مردى از یارانش سپرد، تا قرآن به او تعلیم کند، و او سوره" إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ" را تا به آخر به او تعلیم داد، آن مرد از جا برخاست و گفت: همین مرا کافى است و در روایت دیگرى آمده تکفینى هذه الایة:" همین یک آیه مرا کفایت مى کند" !پیغمبر اکرم ص فرمود: او را به حال خود بگذار که مرد فقیهى شد! و طبق روایتى فرمود رجع فقیها: او فقیه شد و بازگشت! دلیل آن هم روشن است زیرا کسى که مى داند که اعمال ما حتى به اندازه یک" ذره" یا یک دانه" خردل" مورد محاسبه قرار مى گیرد امروز به حساب خود مشغول مى شود، و این بزرگترین اثر تربیتى روى او دارد
این زمین در آن زمان پر بلا              ناگهان چون زلزلت زلزالها
از درونش اخرجت اثقالها                با تعجب قال الانسان مالها
مردگان خیزند بر پا کلّهم                  تا همه مردم یروا اعمالهم 
هر که آرد ذرّةً خیراً یره                یا که آرد ذرّةً شرّاً یره

پیام ها:
1-معاد جسمانى است. (جسم انسانها در زمین دفن شده که در قیامت خارج مى شود، نه روح آنها) «أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها»
2- هستى شعور دارد و زمین از گواهان قیامت است.«یَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها»
3- همه مردم در دادگاه عدل الهى یکسان اند. فَمَنْ یَعْمَلْ ... فَمَنْ یَعْمَلْ ... 
4- عمل هر چه هم کوچک باشد، حساب و کتاب دارد. لذا نه گناهان را کوچک شمرید و نه عبادات را. «مِثْقالَ ذَرَّةٍ»
 

منبع: دارالقرآن رضوی



ادامه مطلب
برچسب ها : قران، سوره زلزله، تدبر،


نظر

| | | شنبه 28 مرداد 1396 | |سید حسین میراکبری شیرآباد |